Xiếc: “Vô gia cư”

Đoàn Xiếc TPHCM vừa nhận được công văn của Phòng Khai thác quỹ đất TPHCM thông báo buộc phải di dời khỏi Công viên 23-9 trong thời gian ngắn nhất để trả mặt bằng cho Trạm Xe buýt Bến Thành khai thác. Như vậy là sau 9 năm ở nhờ trên công viên, một lần nữa Đoàn Xiếc TPHCM lại phải dời nhà bạt sống đời du mục trong sự bức xúc của 115 CBCNV, diễn viên của đoàn.
 

Từ khi thành lập năm 1986 đến nay, Đoàn Xiếc TPHCM chưa thật sự an cư khi phải liên tục đi tìm chỗ diễn hết sức vất vả. Sau nhiều lần di dời, từ rạp Lệ Thanh sang hồ bơi Lam Sơn, rồi về quận 11 (gần Công viên Văn hóa Đầm Sen), đầu năm 2002, Đoàn Xiếc TPHCM đã được tạm cấp khu đất 3.000 m2 tại Công viên 23-9 để xây dựng nhà bạt (chuyên biệt dành cho bộ môn xiếc, được sản xuất tại Singapore). 

 

Chín năm qua, nhà bạt này đã trở thành điểm hẹn cuối tuần của đông đảo khán giả thiếu nhi yêu thích xiếc. Nhạc sĩ Hồ Văn Thành, Giám đốc Đoàn Xiếc TPHCM, cho biết: “Khó khăn lại đè nặng lên vai ban lãnh đạo Đoàn Xiếc TPHCM và tập thể diễn viên, bởi việc di dời nhà bạt là rất tốn kém. Khu đất 5.529 m² tại Công viên Gia Định, nơi đoàn được chỉ định dời đến, phải cải tạo lại mới có thể dựng nhà bạt. Kinh phí san lấp mặt bằng, xây dựng chuồng trại nuôi thú, xây dựng văn phòng hội họp, phòng tập cho diễn viên rất cao mà đoàn không được hỗ trợ đồng nào. Việc ổn định biểu diễn cũng cần thời gian dài mới có thể quảng bá, làm quen với khán giả. Tương lai của đoàn xem ra mù mịt”.

Cũng theo nhạc sĩ Hồ Văn Thành, khó khăn thứ hai là nhà bạt đã quá cũ, nếu đầu tư nhà bạt mới phải tốn từ 400- 500 triệu đồng và phải mất nhiều tháng thì kế hoạch di dời này mới được thực hiện. Anh em diễn viên và tập thể CBCNV của đoàn đều ngao ngán vì lịch biểu diễn không ổn định, đời sống của họ tiếp tục khó khăn. Thiếu nơi tập luyện và biểu diễn, nghề nghiệp của nghệ sĩ bị ảnh hưởng. Xiếc là một bộ môn đặc thù, phải thường xuyên biểu diễn mới có thể nâng cao chuyên môn và không bị lụt nghề. Những diễn viên xiếc thú hết sức lo lắng khi chuồng trại nuôi không ổn định thì thú sẽ bệnh và chết, việc thuần hóa thú để đưa vào biểu diễn mất rất nhiều thời gian. Càng nghĩ càng thấy khó cho những nghệ sĩ xiếc, tâm huyết với nghề của họ vì thế bị thuyên giảm.

 

Giấc mơ có một ngôi nhà để an cư kéo dài đến nay đã 9 năm, kể từ khi kế hoạch xây rạp xiếc hiện đại được UBND TPHCM chấp thuận. Từ năm 2002, TPHCM quyết định xây dựng rạp xiếc và nhà biểu diễn đa năng hiện đại tại Phú Thọ, quận 11, với tổng kinh phí khoảng 300 tỉ đồng.

Nhạc sĩ Hồ Văn Thành nói: “Mỗi khi anh em diễn viên và CBCNV của Đoàn Xiếc TPHCM nhắc đến dự án này, họ đều gọi vui là “công trình thế kỷ”. Có người nói đến tuổi về hưu cũng chưa được đặt chân vào ngôi nhà hiện đại này. Chúng tôi được thông báo năm sau sẽ khởi công, rồi năm sau sẽ xây dựng nhưng 9 năm qua rồi không biết đến năm nào mới thấy công trình này. Anh em nghệ sĩ mong mỏi từng ngày về một nhà xiếc khang trang để được làm nghề yên ổn và phục vụ công chúng một cách đàng hoàng.

 

Hiện nay, nhìn sự bệ rạc của nhà bạt, thấy cảnh thiếu nhi ngồi trong không gian nóng bức, mùi hôi của chuồng trại xông vào..., những người làm nghề chúng tôi còn thấy chạnh lòng và khó chịu, nói chi đến phụ huynh và các cháu khán giả”.

 

Thực tế, từ năm 2003, UBND TPHCM đã có quyết định chỉ đạo xây dựng rạp xiếc và nhà biểu diễn đa năng Phú Thọ. Tiến độ bồi thường, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ thiệt hại cho người dân và giải quyết tái định cư cho các hộ dân sinh sống tại khu đất Lữ Gia thuộc sân vận động Phú Thọ đã được UBND quận 11 tiến hành nhanh chóng. Đến nay, mặt bằng 5.900 m2 dành cho việc xây dựng rạp xiếc và nhà hát đa năng đã được hoàn tất, thế nhưng dự án này vẫn nằm trên giấy.

 
Lỗi do “ông” hợp tác đầu tư

Thỏa thuận hợp tác giữa Sở Văn hóa - Thông tin TPHCM (nay là Sở Văn hóa - Thể thao - Du lịch TPHCM) và Công ty A-Fine Office triển khai thiết kế dự án được bắt đầu từ năm 2003. Đến ngày 28-4-2004, được sự chỉ đạo của sở, Công ty Tổ chức Biểu diễn nghệ thuật TPHCM (nay là Trung tâm Tổ chức Biểu diễn và Điện ảnh TPHCM) đã ký biên bản ghi nhớ với Công ty A-Fine Office và tạm ứng cho tư vấn số tiền 600 USD.

 
Ngày 2-11-2004, UBND TPHCM đã chấp thuận chủ trương chỉ định đấu thầu tư vấn thiết kế công trình rạp xiếc TP và nhà biểu diễn đa năng. Phương án thiết kế, theo đề nghị của Sở Quy hoạch Kiến trúc, cũng đã được UBND TPHCM thông qua vào tháng 8-2004. Nhưng đến năm 2006, do có những khác biệt giữa luật pháp quốc tế và Việt Nam trên lĩnh vực chọn tư vấn thiết kế nước ngoài, cũng như do lần đầu hợp tác tại Việt Nam nên A- Fine Office vẫn chưa hoàn tất được hồ sơ dự toán chi tiết và phương thức tính toán chi phí thiết kế phù hợp.

Theo ông Trần Tuấn Anh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch TPHCM: “Sở đã thông báo cho Công ty A- Fine Office các quy định hiện hành và phương thức tính toán chi phí thiết kế nước ngoài theo thông lệ quốc tế để các cơ quan chức năng ở Việt Nam phê duyệt. Ngày 30-8-2007, Công ty A- Fine Office, có quan hệ với chính quyền vùng Wallonie thuộc Vương quốc Bỉ, hứa sẽ tìm nguồn tài trợ để hạ bớt giá chi phí tư vấn thiết kế.

 

Công ty này cho biết có khả năng giảm giá tư vấn thiết kế từ 800.000 euro xuống 650.000 euro khi chính quyền vùng Wallonie tài trợ nhưng vẫn chưa đáp ứng được một số yêu cầu của thông lệ quốc tế. Ngày 17-12-2007, ông Martin Cardoen, Tùy viên kinh tế và thương mại vùng Wallonie, họp cùng Sở Kế hoạch - Đầu tư và Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch TPHCM đã có nhận xét các yêu cầu của phía Việt Nam hoàn toàn rõ ràng, đúng theo thông lệ quốc tế và việc kéo dài thời gian là do phía tư vấn thiết kế (Công ty A-Fine Office)”.

Như vậy, vướng mắc của công trình này chính là việc chưa thống nhất trong quá trình thương thảo giá trị hợp đồng, cách thức tính toán chi phí thiết kế để làm căn cứ phê duyệt và Công ty A-Fine Office vẫn chưa nắm rõ các quy định mới của Việt Nam. Việc này cũng đã ảnh hưởng thủ tục chỉ định thầu cho Công ty A-Fine Office trước khi Luật Đấu thầu ban hành.

Ông Trần Tuấn Anh cho biết thêm: “Ngày 29-1-2009, Sở Xây dựng đã báo cáo UBND TPHCM về việc thẩm định điều kiện năng lực của Công ty A-Fine Office và chi phí thuê tư vấn nước ngoài thực hiện thiết kế xây dựng công trình, trong đó, giá trị thẩm định là 724.693 euro; đồng thời chấp thuận chỉ định thầu cho Tập đoàn A Fema Circus thuộc Vương quốc Bỉ (Công ty A- Fine Office là đại diện chính). Chúng tôi đã thực hiện hợp đồng theo đúng quy định mới, dịch (có công chứng) sang tiếng Anh và chuyển cho tư vấn, hiện vẫn đang chờ tư vấn trả lời chính thức về vấn đề tài trợ”.

 

Vấn đề dư luận quan tâm là nếu không có tiền tài trợ thì bao giờ rạp xiếc và nhà biểu diễn đa năng hiện đại này mới được xây dựng?

 

Niềm mơ ước   TP Đà Nẵng đã triển khai xây dựng Trung tâm Biểu diễn xiếc và Nghệ thuật tổng hợp tại TP này, ngay khi chưa có đoàn nghệ thuật xiếc. Khi công trình hoàn thành, TP Đà Nẵng sẽ giao hẳn cho Liên đoàn Xiếc Việt Nam làm chủ.   Hơn 36 năm qua, đoàn xiếc của một TP lớn như TPHCM, nơi được xem là trung tâm văn hóa của cả nước, vẫn phải sống đời sống du mục trong chiếc nhà bạt nóng bức và nhếch nhác. Trong khi đó, lực diễn và công năng khai thác biểu diễn của đơn vị này được đánh giá có tầm cỡ trong khu vực, đạt nhiều thành tích xuất sắc trên các sàn diễn trong và ngoài nước qua những tiết mục nghệ thuật xiếc đỉnh cao.